درمان ریشه و یا عصب کشی و در اصطاح دندانپزشکی اندو
معمولا اکثر انسان ها در طول زندگی دچار دندان درد شده اند. و کمتر کسی  است که بگوید دچار درد دندان نشده است  بعضی ها با درد کمتر و مختصر و بعضی ها هم درد شدید همراه با آبسه و ورم صورت مواجه شده اند.
دردهای دندانی درجات مختلفی دارند. گاهی فقط همراه با غذاهای سفت و یا آب سرد و چای داغ درد داریم، که اگر این علائم را جدی نگیریم و برای معاینه پیش دندانپزشک نرویم، این علائم روز به روز شدیدتر می شود، به طوریکه درد همیشگی می شود و دیگر تحمل آن سخت می شود.
مراحل پوسیدگی به این صورت است که ابتدا پوسیدگی در مینا و عاج دندان اتفاق می افتد، اگر در این مرحله درمان صورت گیرد، دیگر نیازی به عصب کشی دندان نیست اما اگر درمان نشود، میکروبها به پالپ دندان وارد می شوند و باعث ایجاد التهاب و افزایش حجم می شوند و فشار داخل محفظه پالپ بالا می رود، در نتیجه به پایانه های عصب دندان فشار می آید و درد بیشتر می شود. در هنگام خواب، فشار خون داخل پالپ بیشتر از روز است، برای همین درد در شب ها بیشتر می شود.
اگر عفونت را ما هر چه سریعتر از بین نبریم، این عفونت و التهاب گسترده و پخش می شود و به فضاهای مجاور دندان هم سرایت می کند و شاهد آبسه و ورم در اطراف دندان هستیم.
درمان ریشه به معنای خارج کردن عصب یک دندان، تمیز کردن و شکل دادن به فضای کانال است و در آخر نیز جهت ممانعت از ورود میکروب و باکتری به عصب دندان باید دندان را پر کنند. درمان ریشه به این جهت انجام می شود که دندان را هرچند بدون عصب زنده داخل دهان داشته باشیم و در کنار آن نیز در زمان خوردن درد نداشته باشیم .
درمان ریشه ،  زمانی لازم می شود که پزشک تشخیص دهد ناحیه نرم بافت دندان دچار عفونت شود. این عفونت منجر به پوسیدگی دندان می گردد. در این مواقع عکس رادیولوژی توسط پزشک تجویز می شود و عفونت ها و وضعیت دندان بیمار کامل بررسی می شود، زیرا این عکس دارای اشعه ایکس می باشد و وضعیت کلی دندان و مشکلات احتمالی را نیز می توان از روی آن تشخیص داد. علائم تشکیل عفونت دهان را می توان از روی لق شدگی دندان، درد هنگام خوردن و آشامیدن به خصوص مواد سرد و گرم و … تشخیص داد
در صورتی که عفونت دهان پیشرفت کند، دیگر این علائم را شاهد نیستیم، زیرا عفونت به ریشه دندان رسیده و عصب دندان از بین می رود. پس از این مشکلات دیگری متوجه دندان می شوند، از جمله آن ها می توان به موارد زیر اشاره کرد: ورم لثه اطراف دندان آسیب دیده، ترشح چرک از دندان، ورم صورت، درد در زمان جویدن و تیرگی دندان. درد عصب کشی دندان تقریبا زیاد است، اما دردی که به هنگام درمان ریشه مواجه فرد است، کمتر از درد درمان در هنگام پر کردن دندان می باشد. اما این را هم باید مد نظر داشت که ممکن است بعد از درمان درد قابل توجهی را داشته باشیم.
فقط در حین درمان ریشه اندکی خونریزی داریم. بعد از درمان ریشه دندان حساس می شود و بنابراین رعایت نکاتی همچون عدم جویدن مواد غذایی سفت ضروری است. برای تسکین درد داروهایی که توسط پزشک تجویز شده است را استفاده کنید در صورتی که درد دندان شما ادامه داشت حتما به پزشک خود مراجعه کنید. همچنین قابل ذکر است که در این دوره چند بار باید نزد پزشک رفت تا دوره درمان تکمیل شود.
 
آیا عصب کشی دندان لازم است؟
عصب کشی دندان فقط زمانی نیاز است که مشخص شود بافت نرم مرکز دندان به نام پالپ که در شکل فوق نشان داده شده، عفونی شده است. در این حالت دندان پزشک وضعیت دندان های شما را بررسی کرده و از عکس رادیولوژی برای تشخیص وجود عفونت باکتریایی استفاده می کند. در عکس برداری رادیولوژی از پرتو ایکس برای عکس برداری از دندان های بیمار استفاده می شود و به این ترتیب می توان از عکس تهیه شده برای تشخیص مشکلات احتمالی دندان استفاده کرد. عفونت پالپ معمولاً در نتیجه پوسیدگی دندان ایجاد می شود.
علائم ایجاد عفونت دندان در دهان شامل موارد زیر است:
*درد در زمان مصرف غذا و نوشیدنی های گرم یا سرد
*درد در زمان گاز گرفتن یا جویدن
*لق شدن دندان
*با پیشرفت عفونت ایجاد شده، این علائم اغلب با مردن پالپ یا عصب دندان از بین می رود. در ادامه به نظر می رسد دندان شما درمان شده است، اما عفونت در حقیقت به سیستم کانال ریشه دندان گسترش پیدا کرده است. سایر علائم احتمالی بعدی مربوط به این مشکل شامل موارد زیر است:
*درد در زمان گاز گرفتن یا جویدن
*ورم در لثه نزدیک دندان آسیب دیده
*ترشح چرک از دندان آسیب دیده
*ورم صورت
*تیره رنگ شدن دندان آسیب دیده
در صورتی که درد دندان شما پیشرفت کرد، مهم است که با دندان پزشک برای بررسی و درمان ریشه دندان تماس گرفته و ملاقات کنید.
عصب کشی در بارداری؟
مواقع بسیاری وجود دارد که خانم های باردار با درد شدید به مراکز دندانپزشکی مراجعه می کنند. بیشتر این دندان ها نیاز به درمان ریشه (عصب کشی) دارند. ولی به خاطر دیدگاه اشتباهی که از سوی بیماران وجود دارد (دندانپزشکان هم متاسفانه مجبور به تمکین به آن) شده اند، بسیاری از مراکز از ارائه خدمات به خانم های باردار مخصوصا در سه ماهه اول و سوم خودداری می کنند.
حقیقت این است که درمان عصب کشی برای زنان باردار عادی در تمام دوران بارداری قابل انجام است. هرچند، ترجیح داده می شود که این درمان ها بیشتر در سه ماهه دوم صورت گیرند.
مراقبت های پس از عصب کشی
 براي چند روز اول پس از درمان (ميانگين 10 روز) دندان درمان شده امكان دارد دردهاي كم يا زيادي داشته باشد به طوريكه اين دردها در روزهاي اوليه (2 تا 3 روز اول) بيشتر بوده و به صورت دردهاي خود به خود و ضرباندار و حساسيت دندان به لمس و فشار، خود را نشان مي دهد و پس از اين مدت، دردهاي خود به خود به تدريج كمتر شده و فقط به هنگام ضربه (غذا خوردن يا برخورد دندان به دندان فك مقابل) درد مي گيرد و در نهايت دردها كاملاً از بين مي رود. در مواردي به علت وجود التهاب شديد و يا عفونتهاي قبل از درمان، اين دردها مي توانند حادتر و شديدتر بوده و گاه همراه تورم باشد كه جاي نگراني نداشته، واكنش طبيعي بدن به تحريك و درمان انجام شده مي باشد كه با كمك داروها و گذشت زمان، اين حالت حاد از بين مي رود. بنابراين لازم است داروهاي تجويز شده را مطابق دستورالعمل مصرف نمائيد.
دنداني كه نياز به درمان ريشه دارد، اغلب شديداً خراب و ديواره هاي ضعيف و شكننده اي دارد، بدين لحاظ لازم است در در طي دوران پانسمان بسيار احتياط نمائيد و از غذا خوردن معمول با دندان پانسمان شده اجتناب نمائيد. فقط مواد غذايي نرم. در صورت تخليه كامل پانسمان حتماً براي تجديد پانسمان مراجعه كنيد، ولي در صورتي كه تنها قسمت سطحي پانسمان تخليه شده باشد و عمق آن دست نخورده باشد، نيازي به مراجعه نداريد.
درد بعد از درمان عصب کشی
درد بعد از درمان عصب کشی اتفاق نمي افتد مگر اينكه ما يكي از خطاهاي زير را مرتكب شده باشيم و شدت و مدت آن بستگي به ميزان خطا دارد:
  1. over filing و under filing
  2. عدم شستشوي كافي و متعدد و push كردن دبري به فضاي پري آپيكال
  3. فرستادن تحت فشار هيپوكلريت به پري آپيكال بواسطه لاك شدن نيدل و دندانهاي با آپكس باز
  4. over filling و under filling
  5. strip perforation
  6. درمان يك جلسه اي در دندانهايي كه نياز به كلسيم هيدروكسايد تراپي دارند
  7. عدم استفاده از ماده مناسب براي پانسمان بين جلسات و ليكيج بزاق به كانالها
  8. عدم ايزولاسيون مناسب بدون استفاده از رابردم در حين كار و ورود بزاق به دندان
  9. استفاده از گيتس و پيزو براي گشاد كردن قسمت كرونال كانال و ايجاد حرارت زياد در كانال و اسيب به pdl
  10. عدم دبريدمان كافي بخصوص در حضور كانالهاي فرعي متعدد و عريض
  11. بلند بودن پانسمان از نظر اكلوژني(البته بعضي از مواد بعد از ست شدن افزايش حجم و متعاقبش بلند بودن اكلوژني راا نشان مي دهند)
  12. over instrumentation
 عصب‌کُشی درست است یا عصب‌کِشی؟
جواب صحیح این است که هر دوی این اصطلاحات اشتباه است و این کلماتی هستند که از سال‌ها پیش در ایران رایج بوده‌اند.
کلمه درست، درمان کانال ریشه است.